ائیلملر - گولمک

صرف فعل گولمک

گولورم: می خندم

گولورسن: می خندی
گولور: می خندد
گولوروک: می خندیم
گولورسوز: می خندید
گولورلر: می خندند
گولدوم: خندیدم
گولدون: خندیدی
گولدو: خندید
گولدوک: خنیدیدم
گولدوز: خندیدید
گولدولر: خندیدند
گولموشدوم: خندیده بودم
گولموشدون: خندیده بودی
گولموشدو: خندیده بود
گولموشدوک: خندیده بودیم
گولموشدوز: خندیده بودید
گولموشدولر: خندیده بودند
*
گولمه لیدی: خنده دار بود
گول: بخند
گولوش: خنده، نوع خنده
گولومسه مک: لبخند زدن
اوزون گولسون: شاد و دلخوش باشی
گولومسنمک: لبخند زدن
گولونج: خنده آور، مضحک
گولدوروجو: خنده دار
گولونجه قویماق: مسخره کردن
گولوشمک: دسته جمعی خندیدن
گولوجو: خندان
گولر اوزلو: خنده رو، گشاده رو
*
دستور زبان فارسی و ترکی آذربایجانی کامل در وبلاک:

زن متولد ماکو 3 - دستور زبان فارسی و ترکی آذربایجانی
*

سؤزلوک - خ

 سؤزلوک - خ

خیمیر - خیمیر : کم کم ، زیر زیرکی

خیس - خیس : زیر زیرکی

خیسین - خیسین : زیر زیرکی

خینجیم - خینجیم : تکه تکه ، ریز ریز

خیش - خیش : صدای خش و خش

خیشیلداماق : صدای خش و خش درآوردن

خینج : کینه

خینگ : شرمسار

خینگ اولدوم : شرمسار شدم ، خجالت زده شدم

خینگ ائله مک : شرمسار کردن

خیلخا : لباس فرسوده و مندرس

خیل : قمست عمیق رودخانه
خاتین: خانم
خارا: پارچه ابریشمی و نق دار
خالچا: قالیچه
خای: بی دست و پا
خجه گولو: نوروز گولو
خورولداماق: خروپف کردن
خوسانلاشماق: نجوا کردن
خوروزلانماق: خوروز کیمی اؤزنوگؤسترمک
خیردا: کوچک
خیرپیلداماق: صدای شکستن چیز ترد دادن
خیشیلداماق: خش خش کردن
خیرلیق: ریگزار
خیریم - خیردا: خرده ریز
خینج: کینه
خینجیماق: له کردن

سؤزلوک - ح

سؤزلوک - ح

حاجی لئیلک : لک لک

حاجی لار یولو : راه شیری

حاضیر جاواب : حاضر جواب

حاضیرلاماق : حاضر کردن

حاضیرلاشدیرماق : آماده کردن

حالوا : حلوا

حالواچی : حلواپز

حامبال : حمال

حب : قرص

حجه مه ت : حجامت

حرام ایلیک : نخاع

حربه - زوربا : زورگوئی

حساب آپارنماق : از کسی حساب بردن

حاصار : دیوار

حسرتیندن اؤلمک : از حسرت چیزی مردن

حلیم : بردبار

حلیم آشی : آش حلیم

حیوانی یاغ : روغن حیوانی

*  

سؤزلوک - چ

ائیلم لر - چ

چابالاماق : چوبالاماق  ، دؤزومسوزلوکنه ن ته رپه شمه ک ، اویان بویانا گئدیب گه لمه ک

چاپدیرماق : آت قووماق ، آتی اویان بویانا قاچیرتماق ، بیرزادی که سدیرمه ک

چاپماق : بیرزادی که سمه ک ، اوغورلاماق ، بیرزادی بیرینده ن گوجونه ن آلماق

چاپیلماق : واریوخوندان چیخماق ، یوخسوللاشماق

چاتالاشماق : چاتاللاشماق ،  آیریلیب ایکی یئره بؤلونمه ک

چاتلاتماق : چاتداتماق ، پارتداتماق ، یارماق

چاتماق : یئتیرمه ک ، یئتیشمه ک ، یوک له مه ک

چاتیشدیرماق : یئتیشدیرمه ک ، بیربیرینه یاپیشدیرماق

چاخناشدیرماق : شپه له ندیرمه ک ، دالغالاندیرماق ، بیربیرینه ده یدیرمه ک

چارپماق : بیربیرینه ده یمه ک ، توخونماق ، بیری بیرینه ن ساواشماق

چاشدیرماق : شاشدیرماق ، قاریخدیرماق ، کیریخدیرماق

چاغیرماق : ایسته مه ک ، گه تیرمه ک ، دعوت ائله مه ک

چاغیریلماق : ایسته لمه ک ، قوناق اوچون دعوت اولونماق

چالخالانماق : ییرقالانماق ، بیربیرینه ده یمه ک ، ته رپه نمه ک

چه پیک چالماق : ال چالماق ، ایکی الی بیربیرینه چالماق

چه تین له شمه ک : چه تین اولماق ، آغیرلاشماق ، ( بیر ایشین ) دویون دوشمه ک

چه رله مه ک : آغریدان اوره گی شیشمه ک و اولمه ک ، چه ر ناخوشلوق توتوب اولمه ک

چه کیلمه ک : دالی قالماق ، بیرقیراغا کئچمه ک ، قوی گؤتور اولوب آغیر یونگوللوغوبیلینمه ک

چه مکیرمه ک : چیمخیرماق ، قیشقیرماق ، بیرینین باشینا باغیرماق

چؤکمه ک : یاتماق ، اوتورماق ، بیریئرده دوشمه ک

چولقالاماق : بورومه ک ، اؤرتمه ک ، توتماق

چیخماق : ائشییه گئتمه ک ، زوغ آتماق ، گون دوغماق

چیرپینماق : دؤیونمه ک ( اوره ک ) ، چابالاماق

چیرتداماق : ( گونه یاخان ، قاوون ، قارپیز ، قاباق ) چه رده یینی سیندیریب ایچینی یئمه ک

چیمچه شمه ک : ایرگه نمه ک ، ایرگه نمه کده ن جانی بیر یئره ییغیشماق

سؤزلوک - چ

 سؤزلوک - چ

چاپاجاق : کارد قصابی

چاپاغان : اسب تند رو

چاپاق : ماهی کپور

چاپقین : غارتگر

چاپیق : جای زخم

چات : ترک

چاتما : به هم پیوسته

چاخیر : شراب

چادرا : چادرشب

چارپاشیق : به هم پیچیده

چارداق : سایه بان

چاغ : وقت

چاغالا : میوه کال

چالین - چارپاز : لخت و برهنه

چای : رودخانه

چای آغزی : دهانه رودخانه

چای داشی : سنگریزه

چای قیراغی : ساحل رودخانه

چای تیکانی : سنجد تلخ

*

سؤزلوک - ج

سؤزلوک - جان

جان جییر: جگرگوشه
جان یاندیران: دلسوز
جانی چیخماق: جانش از بدن خارج شدن 
جان دئییب جان ائشیتمک: با هم صمیمی و مهربان بودن
جانینا سینمک: به دل چسبیدن
جانی بوغازا گلمک: جانش به لب رسیدن
جان آتماق: تلاش کردن
جانا گتیرمک: به ستوه آوردن
جانین چیخسین: جانت دربیاید( بددعا )
جانین چاللی چرپاز یانسین: ( بد دعا )
جانین ساغ اولسون: جانت سلامت، فدای سرت
جانی سولو: سالخورده ای که سلامتی کامل دارد
جانیندان دویماق: خسته شدن، جانش به لبش رسیدن
جان آتماق : با جان و دل و داوطلبانه کاری را انجام دادن
جان آجیسی : درد شدید جان
جان آلان : جلاد ، عزرائیل ، دلبر و دلدار
جان آلماق : گرفتن جان ، با آزار و اذیت موجب رنجیدن کسی شدن
جان وئرمه ک : جان دادن ، در حال مردن بودن
جان اوستونده اولماق : لحظات آخر زندگی را گذراندن ، مشرف به موت بودن
جان بیر : جونی جونی ، دوست خیلی نزدیک و جون جونی
جان پارچاسی : پاره دل
جان جیگر : جگر گوشه
جان چکمک : جان دادن به سختی کاری را انجام دادن
جان چوروتمه ک : با فداکاری عمر را سپری کردن
جان دئییب جان ائشیتمه ک : با کسی خیلی مهربان و صمیمی بودن
جان ساغلیغی : سلامتی جان
جانیم ساغ اولسون : جانم به سلامت باشد
جان سورتن : کیسه کش ، کسی که در حمام به جان حمام کننده ها کیسه می کشد
جان سیز : بی جان ، کسی که بدنش کم توان است
جان سیز لانماق : ناتوان شدن ، کم شدن توانائی بدن
جان قورتارماق : جان به سلامت بردن
جان قویماق : جان فشاندن
جانلانماق : زنده شدن ، دوباره توانا شدن
جانی یانان : دلسوز
جان یاندیران : آدم دلسوز
جانا سینمه ک : به دل چسبیدن ، به دل نشستن
جانا گتیرمه ک : به جان آوردن ، کسی را به تنگ آوردن
جانا گلمه ک : به تنگ آمدن
جاندان دوشمه ک : از توانائی افتادن ، خسته شدن
جانی بوغازینا گلمه ک : جانش به لب رسیدن
جانی سولو : شخص پیری که توانائی و سلامتی کامل دارد
جانیز اوچون : قسم به جان شما
جاندان کئچمه ک : برای کسی از جان گذشتن
جانینین هاییندا اولماق : به فکر جان خودش بودن
جانینا قییماق : به جان خود قصذ کردن ، قصد آسیب رساندن به خود داشتن
جانیندان دویماق : از جان خود سیر شدن
جان پارچاسی: پاره تن

مضارع اخباری

مضارع اخباری : مضارع اخباری از مضارع ساده به اضافه جز پیشین ساخته می شود .

شخص         جزپیشین +  مضارع ساده =  بن مضارع اخباری

اول شخص مفرد    می  +     خورم     = می خورم

دوم شخص مفرد    می  +   خوری      = می خوری

سوم شخص مفرد   می  +    خورد      = می خورد

اول شخص جمع    می  +    خوریم     = می خوریم

دوم شخص جمع    می  +    خورید     = می خورید

سوم شخص جمع   می   +    خورند     = می خورند

کاربرد مضارع اخباری

1 – وقتی فعل در زمان حال اتفاق می افتد . ( او چاغدا کی ائیله م ایندی جه اولور )

مانند : چه کار می کنی ؟ اخبار را گوش می کنم . ( نه ایش گؤرورسن ؟ خبرلره قولاغ آسیرام )

2 – در بیان فعلهائی که در حال اتفاق افتادن هستند ، یعنی هم در گذشته ، هم در حال و هم در آینده .

مانند : پرندگان تخم می گذارند . ( ما می دانیم که از سالها قبل پرندگان تخم می گذاشتند و حالا هم تخم می گذارند و در آینده هم تخم گذاری خواهند کرد.)

او چاغداکی ائیله م همی کئچمیشده ، همی ایندی و همی ده گله جکده اولاجاق .

قوشلار یومورتدورلار . ( بیز بیلیریک کی قوشلار قاباخلاردادا یومورتداردیلار ایندی ده یومورتدورلار گه له جکده ده یومورتدویاجاقلار )

3 – بیان فعلهائی که تکرار و عادت را می رسانند .

مانند : من هر روز صبح با اوتوبوس یر کار می روم .

او ایشلری کی عادتیمیز اولوب و هر گون او ایشلری گؤروروخ .

من هر گون اوتوبوسنان ایشه گئدیرم .  

4 – بیان فعل در زمان آینده

مانند : از فردا سر کار می روم .

گله جه یی دئمه ک

ساباحدان  ایشه گئدیرم .

5 – در جله های شرطی .

اگر می آیی من هم می آیم .

شرطی سؤزلرده

سن گلسن منده گلرم .

6 – در نقل داستان یا خبر به جای فعل ماضی مطلق .

مانند : ملک محمد به پدر می گوید ، اجازه بده من به جنگ دیو بروم .

ناغیل دئیه نده ماضی مطلق یئرینه ایشله ده ریک

ملیک محمد آتاسینا دییه ر ، آتا اجازه وئر من دئونه ن ساواشماغا گئدیم .

7 – برای شروع نقل قول و حکایت .

مانند : می گویند روزی پسری به  دائی خود می گوید  ...

بیر ناغیلی یا حکایه نی باشلایاندا .

دئییر بیر گون بیر اوغلان دایی سینا دئیه ر ...

مضارع التزامی

 مضارع التزامی

مضارع التزامی از مضارع ساده با جزء  پیشین ب ساخته می شود .

شخص      جزء پیشین   مضارع ساده   مضارع التزامی

اول شخص مفرد   ب   +   خورم         = بخورم

دوم شخص مفرد   ب   +   خوری        = بخوری

سوم شخص مفرد  ب   +    خورد        = بخورد

اول شخص جمع   ب   +    خوریم       = بخوریم

دوم شخص جمع   ب   +    خورید       = بخورید

سوم سخص جمع  ب   +     خورند      = بخورند

کاربرد مضارع التزامی :

1 – در جمله هائی که شک و تردید را می رساند .

مانند . شاید امروز باران ببارد .

او سؤزلرده کی شکی یئتیریر .

اولوکو بوگون یاغیش یاغا

2 – در جمله هائی که آرزو را می رساند .

مانند : کاش امروز سعید به خانه ما بیاید .

او سؤزلر کی اوندا دلک و آرزیمیزی یئتیرمه ک ایستیریک .

کاش بوگون سعید بیزه گله .

3 – بیان فعلی که همراه شرط باشد .

مانند :

اگر باران ببارد ، من در خانه می مانم .

او سؤزلر کی شرطنه ن اولا

اگر بوگون یاغیش یاغا ، من ائوده قالاجایام .

4 – یعد از فعلها و کلمه هائی که بر لزوم یا خواست و جز آنها دلالت کند .

مانند:  می خواهم بروم .

آمدم با تو درس بخوانم .

او سؤزلر کی اونلاردا گرک یاداکی ایسته کی یئتیرمه ک اولور .

ایستیرم گئدم .

گلدیم سنینله درس اوخویام .

مضارع ملموس

 مضارع ملموس

مضارع ملموس از مضارع اخباری فعل اصلی به اضافه مضارع ساده فعل « داشتن » ساخته می شود . در مضارع ملموس نیز مانند ماضی ملموس نیز مانند ماضی ملموس فعل معین قبل از فعل اصلی می آید و هر دو یعنی هم فعل معین و هم فعل اصلی صرف می شوند .

شخص   مضارع ساده « داشتن » + مضارع اخباری =  مضارع ملموس

اول شخص مفرد         دارم       +   می خورم        = دارم می خورم

دوم شخص مفرد         داری      + می خوری         = داری می خوری

سوم سخص مفرد        دارد       +  می خورد          = دارد می خورد

اول شخص جمع         داریم      +  می خوریم         = داریم می خوریم

دوم شخص جمع         دارید      +  می خورید         = دارید می خورید

سوم شخص جمع        دارند      +  می خورند          = دارند می خورند

کاربرد مضارع ملموس :

مضارع ملموس وقتی به کار می رود که گوینده رخواهد فعلی را که نزدیک به رخ دادن یا در حال رخ دادن است بیان کند .

مانند >

دارم می روم . ( در حالی که هنوز گوینده به راه نیفتاده است . )

دارم می نویسم . ( در حال نوشتن )

مضارع ملموسو اوزامان ایشله نه ر کی دانیشان ایستیر او ایشی کی گؤرولمه سی یاخیندادیر دئیه .

گلیرم . ( اوندادیر گکی دانیشان هله یولا دوشمویوب )

یازیرام . ( الیمده یازماخدایام )

مضارع ساده

مضارع ساده

مضارع اخباری و مضارع التزامی در متون و در بسیاری از موارد ، بی همراهی می و ب می آید که آن را مضارع ساده می گوئیم .

مضارع ساده از بن مضارع و شناسه ساخته می شود .

شخص      بن مضارع  +  شناسه بن =  مضارع ساده

اول شخص مفرد  خور  +    م          =  خورم

دوم شخص مفرد  خور +    ی         =  خوری

شوم شخص مفرد خور +     د          =  خورد

اول شخص جمع  خور  +     یم         =  خوریم

دوم شخص جمع  خور  +   رید         =  خورید

سوم شخص جمع  خور +    ند         =  خورند

کاربرد مضارع ساده

1 – در فعلهای مرکب و پیوندی ، به جای مضارع التزامی

باید همین حالا حرکت کند .

نسیم شمال می خواست مردم را علیه فساد و استبداد برانگیزد .

به جای « برانگیزد » که فعل پیشوندی است ، اگر فعل ساده بگذاریم باید ساخت مضارع التزامی به کار ببریم .

نسیم شمال می خواست مردم را علیه فساد و استبداد بشوراند .

2 – در فعل مستقبل از مصدر « خواستن » به عنوان فعل کمکی .

مانند : خواهم خورد  - خواهی خورد  -  خواهد خورد – خواهیم خورد  - خواهیئ خورد – خواهند خورد

3 – از مصدر « داشتن » به جای مضارع اخباری .

کتابی دارم که تصاویر قشنگی دارد .

4 – در فعل التزامی از مصدر « باشیدن » به عنوان فعل کمکی .

رفته باشم – رفته باشی – رفته باشد – رفته باشینم – رفته باشید – رفته باشند

5 – در فعل ماضی ملموس از مصدر « داشتن » به عنوان فعل کمکی .

دارم می روم – داری می روی – دارد می رود – داریم می رویم – دارید می روید – دارند می روند